Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Γκαβρίλο Πρίντσιπ. «Ηρωας» για τους Σέρβους, «τρομοκράτης» για τους Βόσνιους


Εχουν περάσει 105 χρόνια από τότε που ο Σερβοβόσνιος εθνικιστής Γκαβρίλο Πρίντσιπ δολοφόνησε στο Σεράγεβο τον διάδοχο της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας, αρχιδούκα Φραγκίσκο-Φερδινάνδο, και τη σύζυγό του, γεγονός που στάθηκε αφορμή για την έκρηξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ενός πολέμου που στη συλλογική μνήμη των Ευρωπαίων κατέχει σαφώς υποδεέστερη θέση έναντι του επόμενου (1939-45). Κάθε χρόνο στις 9 Μαΐου γιορτάζεται η λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, κάθε χρόνο στις 6 Ιουνίου οι ηγέτες των μεγάλων δυνάμεων σπεύδουν στις ματωμένες ακτές της Νορμανδίας. Ελάχιστοι όμως τιμούν πια την 11η Νοεμβρίου, ημέρα λήξης του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Τούτο δεν εξηγείται εύκολα ούτε από τη μεγαλύτερη χρονική απόσταση ούτε από το μέγεθος των συνεπειών μιας σύγκρουσης που αφάνισε 14 εκατ. ανθρώπους, γκρέμισε τέσσερις αυτοκρατορίες (υστροουγγρική, Ρωσική, Γερμανική, Οθωμανική, ανέδειξε το πρώτο σοσιαλιστικό κράτος στον κόσμο (ΕΣΣΔ), χάραξε τα σύνορα της Μέσης Ανατολής και απαθανατίστηκε στα τρομερά μυθιστορήματα του Ρεμάρκ, του Γκρέιβς, του Σελίν και του Μυριβήλη. Ισως επειδή δεν έχει να επιδείξει ένα «τέρας» όπως ο Αδόλφος Χίτλερ ή μια φρίκη όπως το Ολοκαύτωμα των Εβραίων. Ισως πάλι επειδή δεν άφησε, εντέλει, νικητές και ηττημένους. Απαντες βγήκαν ηττημένοι το 1918 κι αν μερικές χώρες, όπως και η Ελλάδα, αποκόμισαν γεωγραφικά κέρδη, τούτα ήταν προσωρινά.

Το 1993 ο Ρόμπερτ Κάπλαν και το 2004 ο Βρετανός ιστορικός Κρίστοφερ Κλαρκ παρουσίασαν την ιστορία ενοχοποιώντας μονόπλευρα τους αρχέγονους εθνικισμούς των βαλκανικών λαών και κυρίως τον αλυτρωτισμό των Σλάβων για το σφαγείο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Αυτής της παραδοσιακής «πυριτιδαποθήκης της Ευρώπης» και το φυτίλι άναψε ο 23χρονος Πρίντσιπ.

Ο Χίτλερ και ο Τίτο

Σήμερα, για τους Σέρβους ο Πρίντσιπ θεωρείται ήρωας του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα, μάλιστα το όνομά του είναι το πρώτο που φιγουράρει, πάνω σε αναμνηστική πλάκα ορθόδοξης εκκλησίας του Σεράγεβο, κάτω από την επιγραφή «Ηρωες της Ημέρας του Αγίου Βίτου» – με το Γρηγοριανό ημερολόγιο, η 28η Ιουνίου, ημέρα της δολοφονίας του Φερδινάνδου. Λίγα τετράγωνα παρακάτω, μία άλλη πλακέτα τιμά τον δολοφονηθέντα. Για τους Βόσνιους μουσουλμάνους, όμως δεν είναι παρά ένας τρομοκράτης. 

Ο ίδιος διχασμός διατρέχει τα σχολικά βιβλία ιστορίας. Τα σερβικά αφιερώνουν 20 σελίδες στον «ήρωα» και στη «μεγάλη απελευθερωτική πράξη του», ενώ τα βιβλία των Βόσνιων μνημονεύουν μόλις σε μία φράση τον «τρομοκράτη», σημειώνοντας ότι «δεν σκότωσε τον αρχιδούκα για να απελευθερώσει τη Βοσνία από τον κατακτητή, αλλά γιατί την ήθελε μέρος μιας Μεγάλης Σερβίας».

Στο Σεράγεβο, εκεί όπου δολοφόνησε τον αρχιδούκα, οι Βόσνιοι έχουν βάλει απλά μια πινακίδα που θυμίζει το γεγονός ενώ στη Σερβία υπάρχουν δεκάδες αγάλματά του. Η σφαίρα του Πρίντσιπ προκάλεσε έναν πόλεμο που εξελίχθηκε σε παγκόσμιος, με τη Γερμανία να χάνει τα περισσότερα εδάφη και την αξιοπρέπειά της, πρακτικά να χρεοκοπεί και την κρίση να ανεβάζει στην εξουσία τους ναζί του Χίτλερ. Μάλιστα ο «Φύρερ» το 1941, μετά την εισβολή και κατάληψη της Γιουγκοσλαβίας, ζήτησε να ξηλωθεί η παλιά αναμνηστική πλάκα στον τόπο της τραγωδίας του 1914, η οποία εντέλει χάθηκε. Αργότερα φτιάχτηκε νέα, με εντολή του Τίτο ο οποίος χρησιμοποίησε τον Πρίντσιπ και τη φήμη του σε τέτοιο βαθμό ώστε σε κάθε πόλη υπήρχαν δρόμοι και σχολεία με το όνομά του.

Γιατί ο Πρίντσιπ δολοφόνησε τον αρχιδούκα; Διότι ο Φραγκίσκος Φερδινάνδος ήταν ο πρωταγωνιστής της προσάρτησης στην Αυστρία της Βοσνίας και διατηρούσε στενές σχέσεις με τον Γερμανό αυτοκράτορα. Η Αυστρία εντέλει κήρυξε τον πόλεμο στη Σερβία στις 28 Ιουλίου 1914 αφού έλαβε τη διαβεβαίωση στήριξης από τη Γερμανία ενώ οι Σέρβοι είχαν συμμάχους τους Ρώσους, για να ακολουθήσει ντόμινο κήρυξης πολέμων μεταξύ σχεδόν όλων των ευρωπαϊκών κρατών.

Δημοσιεύτηκε στο «Scripta Manent» της «Sportday» στις 18 Μαρτίου 2019

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Το καλύτερο link για live stream

Ανάλυση, δεδομένα και λάθη στο Μακεδονικό ζήτημα

10+1 συμπεράσματα από τις #ekloges2019